dpa-factcheck

Factcheck-regels

De dpa-factcheck is strikt genomen een beweringen-check. “Klopt dat?” of “Is dat echt zo?” – met deze fundamentele vragen willen wij actuele, maatschappelijk relevante beweringen controleren. Bij de keuze van de onderwerpen voor dpa-factchecks is de potentiële ophef de beslissende factor. Daarmee wordt bedoeld dat een bewering of een stelling tot veel gesprekken leidt (“bij de koffieautomaat”) of voor opwinding zorgt.

Idealiter is een dpa-factcheck ingedeeld in de rubrieken “bewering”, “beoordeling” en “feiten”. Dit stramien moet zorgen voor de grootst mogelijke duidelijkheid. Wat precies wordt er beweerd? Hoe evalueert dpa deze bewering? Op welke feiten is de dpa-beoordeling gebaseerd? Tot de beoordeling behoort zo mogelijk een duidelijke conclusie, zoals bijvoorbeeld: de bewering klopt of klopt niet. Mogelijk zijn echter ook gradaties zoals “klopt grotendeels” of “klopt grotendeels niet”.

De keuze voor factchecks is niet tot politieke onderwerpen beperkt. Dpa controleert ook beweringen uit de sectoren economie, wetenschap, varia en andere voor het maatschappelijke leven relevante terreinen.

De dpa-factchecks moeten het voor de lezers mogelijk maken om ook bij complexe onderwerpen een eigen, op feiten gebaseerd oordeel te vormen. Idealiter kunnen zij daarmee vraagtekens zetten bij ongefundeerde vooroordelen of misleidende manipulaties en deze uiteindelijk weerleggen. Daarnaast is het een doel van dpa om de lezers vertrouwd te maken met research-technieken van het digitale tijdperk.

In bijzondere gevallen kunnen de auteurs van dpa-factchecks afwijken van het stricte stramien. Deze uitzonderingen gelden echter alleen voor maatschappelijk buitengewoon relevante omstreden onderwerpen, waarvoor een evaluatie om bepaalde redenen niet volgens de regels kan worden gedaan, bijvoorbeeld omdat dpa niet beschikt over alle voor de factcheck noodzakelijke informatie. In deze gevallen, waar een kwalificiatie van een belangrijk maatschappelijk belang is, is een factcheck ook met een beoordeling onder voorbehoud of met beperkingen mogelijk.

De journalisten van dpa proberen de factchecks zo transparant mogelijk te formuleren. Dpa legt daarmee verantwoording af over zijn research en werkwijze. Dit betekent bijvoorbeeld dat links worden vermeld naar alle in de teksten gebruikte openbare informatie. Het is een doel van onze factchecks om de lezer in staat te stellen om de factcheck met behulp van de links ook zelf te doen. Idealiter kunnen de lezers op deze manier de werkwijze van dpa controleren en desgewenst zelf nader onderzoek doen.

Dpa staat strict boven de politieke partijen, is aan geen enkele godsdienst of wereldbeschouwing gelieerd en is economisch onafhankelijk. Vanuit dit uitgangspunt kiezen wij dan ook de onderwerpen voor onze factchecks. Voor ons is geen maatschappelijke of politieke houding doorslaggevend, maar alleen de geest van de grondwet.

Net zoals alle teksten van dpa zijn ook de factchecks allemaal teamwork. Tenminste twee journalisten zijn erbij betrokken. Meestal behoren leden van de dpa-factcheck-teams tot de auteurs en redacteuren van de factchecks. Maar ook alle andere dpa-journalisten zijn door hun opleiding en dagelijkse werk als persbureaujournalist ervaren factcheckers. Research en controle van informatie zijn het fundamentele vakgereedschap van dpa. Zij zijn zowel de basis van interne opleidingen als dagelijkse praktijk van de redactie bij alle onderwerpen.

Lezers hebben, net zoals alle klanten van dpa, de mogelijkheid om nieuwe onderwerpen voor factchecks aan te dragen bij de dpa-redactie. Zij kunnen daarbij uitleggen waarom het onderwerp volgens hen voor het hele land of tenminste een hele deelstaat van belang is. Deze voorstellen, maar ook feedback op eerder verzonden factchecks, kunnen direct naar het factcheck-team van dpa worden gestuurd (factcheck-netherlands[at]dpa.com).

Correctieregels

De dpa-factchecks worden – zoals alle teksten van het persbureau – met uiterste nauwkeurigheid, evenwichtigheid en precisie geproduceerd.

Natuurlijk kunnen wij fouten niet helemaal uitsluiten. Ondanks alle kwaliteitsnormen en controlemechanismes is er altijd de mogelijkheid van misverstanden, vergissingen of simpelweg tikfouten. Geloofwaardigheid is het hoogste goed van dpa. Elke fout wordt daarom bij ontdekking onmiddellijk, eerlijk en zo transparant mogelijk gecorrigeerd – ook de kleinste. Ook voor haar fouten legt de dpa-redactie op deze manier verantwoording af. Alle dpa-journalisten hebben de instructie om fouten zo transparant mogelijk te corrigeren – ook de kleinste. Dit betekent dat gedetailleerd moet worden gesignaleerd wat foutief is vermeld en wat de correctie precies is.

Daarenboven worden fouten intern besproken, lessen eruit getrokken en schendingen van onze normen consequent geëvalueerd. Bij grote fouten, die bijvoorbeeld leiden tot intrekking van een bericht, biedt dpa zijn klanten, als het geval zich ervoor leent, daareenboven een uitvoerige rapportage over de totstandkoming van de fout en de correcties aan. Lezers kunnen dpa rechtsstreeks bereiken op het mailadres factcheck-netherlands[at]dpa.com.

Structuur en redactionele beginselen van dpa

Eigenaren

Eigenaren van dpa zijn 179 Duitse mediaondernemingen. Daartoe behoren in het bijzonder kranten- en tijdschriftenuitgeverijen en omroepen. Eigenaren mogen principieel maximaal 1,5 procent van de aandelen per aandeelhouder verwerven. Publieke omroepen eventueel meer, maar niet meer dan 15 procent van de aandelen. Televisie en radio (publiek en commercieel) mogen samen niet meer dan 25 procent in handen hebben.

De directeur en de hoofdredacteur van dpa leggen rechtstreeks verantwoording af aan de raad van commissarissen van het persbureau. De minimaal twaalf- en momenteel zeventienkoppige raad van commissarissen vormt een dwarsdoorsnede van de aandeelhouders, van regionale krant tot grote omroep, en wordt geleid door de voorzitter van de raad van commissarissen.

Inkomsten

De dpa-groep heeft het boekjaar 2018 met een omzet van 140 miljoen euro afgesloten. Het kernbedrijf van het concern, de Deutsche Presse-Agentur GmbH, bereikte een omzet van 94 miljoen euro. De winst in het boekjaar 2018 was 1,5 miljoen euro.

Klanten van dpa zijn kranten- en tijdschriftenuitgeverijen, online-portals, radio- en tv-zenders, evenals ondernemingen, organisaties en instellingen.

Dpa ontvangt geen subsidie of andere overheidssteun. Alle inkomsten worden op de vrije markt gegenereerd. Dpa is een besloten vennootschap met beperkte aansprakelijkheid en handelt volgens puur markteconomische beginselen.

Naast zijn core business is dpa op tal van terreinen actief met zelfstandige dochterondernemingen. Het resultaat van dpa is daarom afhankelijk van de economische ontwikkelingen en de daaraan gebonden resultaten, die de dochterondernemingen gewoonlijk op basis van contracten afdragen.

In 2018 behaalden de dochterondernemingen en deelnemingen belangrijke jaarwinsten en droegen een resultaat van 12 miljoen euro af. (dpa-jaarverslag 2018)

Journalistiek zelfbeeld

De journalisten van dpa zijn vrij en onafhankelijk in hun berichtgeving. Wij zijn gecommitteerd aan waarheid en feiten en niet aan politieke partijen, religieuze of culturele overtuigingen, de industrie of andere belangengroepen.

De dpa-redactie werkt volgens de in het redactiestatuut vastgelegde beginselen: onafhankelijk van wereldbeschouwingen, ondernemingen en regeringen. Daaraan zijn redactie en directie op gelijke wijze gebonden.

In alinea 5, lid 2 van de dpa-statuten staat: ,,De onderneming vervult haar taak onpartijdig en onafhankelijk van pressie en beïnvloeding door partijen, levensbeschouwelijke groepen, economische en financiële groepen en regeringen.”

Het is een principe van dpa-journalistiek dat wij feiten aanleveren en relevante verhalen vertellen, die het aan de lezer overlaten eigen conclusies te trekken.

Natuurlijk kunnen wij fouten niet uitsluiten. Redacteuren zijn mensen. Ondanks alle kwaliteitsnormen en controlemechanismes is er altijd de mogelijkheid van misverstanden, vergissingen of simpele tikfouten. Geloofwaardigheid is het hoogste goed van dpa. Alle fouten worden daarom bij ontdekking onmiddellijk, eerlijk en zo transparant mogelijk gecorrigeerd – ook de kleinste. Daarenboven worden fouten intern geëvalueerd, lessen eruit getrokken en schendingen van onze normen consequent afgestraft.

Redactionele organisatie

Deutsche Presse-Agentur (dpa) werd in 1949 opgericht en behoort wereldwijd tot de leidende onafhankelijke persbureaus. Dpa levert aan media, ondernemingen en organisaties met een journalistiek aanbod. Daartoe behoren teksten, foto’s, video’s, grafieken, radiobijdrages, online-diensten en andere formats.

Zo’n 1000 dpa-journalisten werken aan 54 standplaatsen in het binnenland en 94 in het buitenland. Naast de basisdienst als kernproduct van het persbureau biedt dpa 12 deelstaatdiensten aan, die door zeven zogeheten regio-desks worden aangestuurd. Als internationaal actief persbureau heeft dpa berichtgeving in de vier talen Duits, Engels, Spaans en Arabisch. Dagelijks publiceert dpa zo’n 600 berichten alleen al in de belangrijkste tekstfeed, de basisdienst, en 1200 foto’s op het dpa-beeldnet.

Dpa achterhaalt feiten, interviewt gesprekspartners, vervolgt ontwikkelingen en analyseert verbanden strict volgens de in het redactiestatuut vastgelegde beginselen. Er wordt geen bericht gepubliceerd dat niet door tenminste twee dpa-journalisten is bewerkt. Juistheid gaat altijd voor snelheid.

Vertrouwen en waarheid zijn voor dpa van het grootste belang. Het business model van dpa is gebaseerd op grootst mogelijke betrouwbaarheid. De weinige redactionele fouten die desondanks worden gemaakt, worden na zorgvuldige controle meteen en transparant gecorrigeerd.

Vragen en antwoorden over factchecks bij dpa

Wat verstaat dpa onder een factcheck?
Mensen zoeken als gebruikers van media feiten en oriëntatie over voor hen belangrijke vraagstukken. Dpa controleert met zijn basisdienst-factchecks in het openbaar gedane, maatschappelijk relevante uitlatingen. Strikt genomen gaat het daarbij niet om feiten, maar om beweringen van onder anderen politici of andere prominente personen. Bij wijze van uitzondering controleert dpa ook beweringen van minder bekende bronnen. Doorslaggevend is altijd de relevantie van of de ophef over een onderwerp, Een bewering leidt bij dpa tot een factcheck als wij overtuigd zijn dat het onontkoombaar is dat geïnteresseerde burgers zich afvragen: “Klopt dat?” of “Is dat echt zo?”. Daarbij moet worden opgemerkt dat de dpa-basisdienst uit capaciteitsoverwegingen alleen de belangrijkste en meest relevante beweringen controleert met het bewerkelijke format factcheck.
Kunnen ook oudere beweringen aan een factcheck worden onderworpen?
Jazeker. Dit kunnen bijvoorbeeld verkiezingsbeloftes van politici zijn. Dpa controleert regelmatig in de landelijke en deelstaatpolitiek wat er van belangrijke aankondigingen van politici is geworden.
Hoe ontstaat een factcheck journalistiek?
Voor de beantwoording van de vraag of een bewering waar of fout is, gebruiken de dpa-collega’s alle technieken van zorgvuldig journalistiek onderzoek. Daartoe behoren naast de klassieke stappen van verifiëring (controle van de identiteit van de bron, vergelijking met officiële statistieken, navraag bij een in de bewering vermelde persoon en dergelijke) ook nieuwe onderzoeksmethodes van de digitale journalistiek. Daartoe behoren technieken en tools zoals omgekeerd beeldonderzoek, internet-archief, geolocalisatie, “patiënt-zero”. Niet altijd komen we aan het einde van een factcheck tot een eenduidige conclusie. Er zijn ook dpa-factchecks die uiteindelijk niet tot een eenduidige beoordeling komen.
Waarom staat er niet bij elke dpa-factcheck een duidelijke beoordeling, zoals bijvoorbeeld “juist, grotendeels juist, deels-deels, grotendeels fout, fout”?
Erg veel onderwerpen/beweringen zijn te complex omdat ze volgens een star stramien te beoordelen. In geval van twijfel gaat het ons meer om een correcte en begrijpelijke kwalificatie dan een mogelijkerwijs misleidende beoordeling. De lezers moeten door de factcheck het waarheidsgehalte van een gecontroleerde bewering kunnen inschatten en de context van een omstreden onderwerp kunnen begrijpen. De wereld is zelden zwart of wit. De lezer moet met behulp van dpa-factchecks in staat zijn om in maatschappelijke discussies over bepaalde onderwerpen een eigen, op feiten gebaseerde opinie te vormen.
Hebben lezers de mogelijkheid om dpa-factchecks te controleren?
De dpa-factcheckers zijn verplicht in hun factchecks links op te nemen naar alle gebruikte publiek toegankelijke informatie. Op die manier kunnen lezers bijvoorbeeld controleren of bepaalde cijfers of feiten inderdaad in een officieel document zijn gepubliceerd. Daarenboven is er echter ook informatie die de dpa-journalisten door rechtstreekse contacten met politici, overheidsinstellingen, ondernemingen of prominente personen verkrijgen. In deze gevallen geven de dpa-factchecks de herkomst van de informatie aan.
Aan welke voorwaarden moet een bewering voldoen om gecontroleerd te worden in een factcheck in de dpa-basisdienst?
Het onderwerp moet een hoge maatschappelijke relevantie hebben. Idealiter slaat de bewering op de kern van een brede maatschappelijke discussie en is daarom voor de meningsvorming van de mensen van doorslaggevende betekenis. Dpa gaat vooraf na welke consequenties de bewering zou hebben als zij niet zou worden gecontroleerd. Hoe zwaarwegender de consequenties, des te meer pleit voor een factcheck. Lezers kunnen dpa onderwerpen voor factchecks voorstellen (zie rubriek “contact”). Ook in dit geval is de maatschappelijke relevantie doorslaggevend.
Welke beweringen pikken wie normaal niet op?
Dpa levert in Duitsland aan bijna alle kranten, omroepen en zeer veel nieuws-portals op internet. Dpa-teksten bereiken dus een extreem hoge reikwijdte. Daarom worden in de factchecks van de dpa-basisdienst normaal alleen beweringen opgepikt die landelijk relevant en van maatschappelijk belang zijn. Dpa zal normaal geen factcheck wijden aan manipulaties of desinformatie met beperkt bereik in de sociale media. Daarnaast zijn pure meningsuitingen niet geschikt voor factchecks.
Let dpa strict erop dat bij politieke onderwerpen alle partijen even vaak aan een factcheck worden onderworpen?
Aanleiding voor een factcheck is niet de politieke orientatie of het partijlidmaatschap van de bron. In overeenstemming met het redactiestatuut zijn factchecks niet tegen een bepaalde partij of politieke stroming gericht. De journalisten van dpa zijn vrij en onafhankelijk in hun berichtgeving. Wij zijn gecommiteerd aan waarheid en feiten en niet aan politieke partijen.
Beslissend is de bewering als zodanig en haar maatschappelijke impact. Een evenredige verdeling van de factchecks volgens het partijlidmaatschap van de bron wordt niet gedaan. Het kan best dat politici en partijen vaker worden gecontroleerd als zij herhaaldelijk aandacht trekken met valse of misleidende beweringen.
Hoe vindt dpa de onderwerpen voor factchecks?
Voor dpa werken wereldwijd zo’n 1000 journalisten die relevante gebeurtenissen en ontwikkelingen van algemeen belang in de gaten houden en er verslag van uitbrengen. Wij hebben kamerdebatten en optredens van politici op de radar, lezen persberichten, gaan naar persconferenties, volgen tv- en radiouitzendingen en monitoren de socialmediakanalen van alle relevante politici, partijen, ondernemingen, organisaties, sportverenigingen en bekende personen. Maar wij staan ook open voor voorstellen van buiten. Wie vindt dat een bewering maatschappelijk zo relevant is dat zij door dpa moet worden gecontroleerd, kan ons mailen op factcheck-netherlands[at]dpa.com
Wordt er bij dpa voor “normale” berichten minder zorgvuldig onderzoek gedaan dan voor factchecks?
Nee. Dpa controleert al zijn nieuws voor publicatie met uiterste zorgvuldigheid op waarheid, inhoud en bron. Het enige verschil tussen de gewone berichtgeving van dpa en de factcheck is het bijzondere format met de vraagstelling ,,Klopt dat?”.
Zijn dpa-factchecks beperkt tot beweringen op het terrein politiek?
Nee. Principieel kunnen alle maatschappelijk relevante terreinen onderwerp zijn van een dpa-factcheck. Daartoe behoren bijvoorbeeld onderwerpen op wetenschappelijk gebied, zoals de discussie over de werkzaamheid van vaccinaties of de vermeende miraculeuze krachten van planten of medicijnen. Ook op de terreinen economie, sport, varia en consumentenzaken zijn er dpa-factchecks.
Waarom kan ik als privépersoon niet alle berichten van dpa op een pagina op internet lezen?
Dpa is een onafhankelijk en particulier georganiseerd persbureau dat commercieel wordt gefinancierd op de vrije markt. De media betalen voor de content van dpa en voor het recht deze berichten in hun eigen outlets te gebruiken en te publiceren. Om dit business model in het belang van zijn klanten veilig te stellen, maakt dpa zijn content niet gratis op internet beschikbaar.
Hoe gaat dpa om met fouten in de eigen berichtgeving?
Dpa publiceert alleen al in Duitsland elke dag gemiddeld 650 berichten. Bij alle zorgvuldigheid kunnen fouten steeds weer voorkomen. De redacteuren van dpa zijn verplicht, fouten op het eigen net zo snel mogelijk te corrigeren. Dit moet transparant gebeuren, dit betekent dat de media die klanten zijn, expliciet op elke correctie worden geattendeerd. In het geval van kapitale blunders geeft dpa in een aparte rapportage uitsluitsel over wat het persbureau foutief heeft gemeld en hoe de fouten konden gebeuren. De hoge correctienormen gelden ook voor het format factcheck.
Wordt de factcheck door een journalist binnen dpa voor de publicatie nog gecontroleerd?
Voor alle dpa-teksten geldt voor publicatie het vierogenprincipe. Elke tekst van een dpa-verslaggever wordt door een ervaren redacteur geredigeerd, d.w.z. attent gelezen en gecontroleerd. Daarbij wordt zeer nauwkeurig erop gelet dat alle zorgvuldigheidsregels worden gerespecteerd. Dpa-factchecks ontstaan heel vaak als teamwork. Experts zoals politieke en sportverslaggevers coöpereren als auteurs met verificatie-experts van het dpa-factcheckteam.
Waarom duurt het soms dagen voordat een factcheck wordt gepubliceerd?
Voor een persbureau behoort snelheid tot ons werk. Maar zorgvuldigheid is altijd belangrijker dan snelheid. Sommige onderwerpen zijn dermate complex dat een factcheck pas na herhaaldelijke controle en na ruggespraak met experts kan worden gepubliceerd. Als het onderwerp van hoge maatschappelijke relevantie is, blijft de factcheck ook dagen later nog actueel. Sommige onderwerpen zijn echter zo complex dat een factcheck niet echt zinvol is omdat het amper mogelijk is om een verhelderende beoordeling te formuleren. Dpa informeert in zijn lopende berichtgeving over belangrijke controverses of gebeurtenissen, maar ziet in bovengenoemde situaties af van een factcheck.
Welke bronnen gebruikt dpa om bij een factcheck beweringen nauwlettend door te lichten?
Dpa heeft op alle maatschappelijk relevante terreinen eigen experts, van politiek tot eonomie, tot sport en showbizz. Met de achtergrondkennis van onze experts gaan wij aan de slag met ons onderzoek. Wij zoeken naar openbare bronnen over een bepaald onderwerp. Dat kunnen officiële documenten zijn, of statistieken of deskundigenverslagen en andere geloofwaardige en gezaghebbende bronnen. Als beweringen betrekking hebben op personen, proberen wij altijd navraag te doen bij de betrokkenen persoonlijk. Als wij ondanks intens onderzoekswerk niet de noodzakelijke informatie verkrijgen, zullen we dit in de factcheck vermelden.
Soms zijn beweringen ook op een voor meerdere uitleg vatbare manier geformuleerd. Hoe gaat dpa-factcheck om met dit soort gevallen?
Het komt vaak voor dat de bedoeling van een bewering niet duidelijk is. In dit soort twijfelgevallen ziet dpa meestal af van een factcheck omdat de bedoeling van de bron niet duidelijk is vast te stellen. Als de bewering echter van de allerhoogste maatschappelijke betekenis is, kan ook de onduidelijkheid zelf onderdeel zijn van de factcheck.

Contact met het factcheck-team van dpa

Is er een feitelijke bewering van maatschappelijk belang die het Duitse persbureau dpa volgens u met een factcheck zou moeten controleren? Als u zo’n onderwerp dat voor irritatie kan zorgen, belangrijk vindt, schrijf ons dan op dit adres: factcheck-netherlands[at]dpa.com

Daarvoor hebben wij absoluut de volgende informatie nodig:

  • Om welk onderwerp respectievelijk welke feitelijke bewering gaat het?
  • Wie heeft die bewering gedaan (s.v.p. link meesturen naar openbaar document/webpagina/video/post)?
  • Heel concreet beantwoorden s.v.p.: Waarom denkt u dat deze feitelijke bewering foutief is? Wat maakt de bewering zo relevant dat dpa ze moet controleren? Welke consequenties zou het volgens u hebben als dpa geen factcheck zou publiceren over het door u voorgestelde onderwerp?

Belangrijke waarschuwing: Wij controleren alleen feitelike beweringen, geen meningsuitingen.

Via het adres factcheck-netherlands[at]dpa.com kunt u ons natuurlijk ook wijzen op mogelijke fouten in onze factchecks en andere suggesties sturen.